Terapide Kişilik Örüntüleriyle Çalışmak

Kişilik sözcüğü, karakter hakkında bir yargı gibi duyulabilir. Burada odak daha somuttur: anlaşılmayı hak eden, tekrarlayan deneyimler. Bir güçlük; yön duygusunu sürdürmek, başkalarının niyetlerini yorumlamak, fikir ayrılığına tahammül etmek veya bir ihtiyacı ifade etmekle ilgili olabilir. Güncel klinik çerçeveler, güçlüklerin ne kadar yaygın ve işlevselliği bozucu olduğunun yanı sıra kendilik ve kişiler arası işlevselliği de ele alır. 2

Bu nedenle bir konuşma somut bir soruyla başlayabilir: Ne tekrar tekrar yaşanıyor, hangi durumlarda yaşanıyor ve kişiye bedeli ne oluyor? İstisnaları da içeren bir anlatı, her davranışı bir tipin doğrulaması olarak ele alan bir anlatıdan daha fazla bilgi verir.

Bir tanı kategorisi, uzmanların klinik bir görünüm hakkında iletişim kurmasına yardımcı olabilir. Formülasyon ise bireyin deneyimlerini, bağlamını, güçlüklerini ve terapistin üzerinde çalıştığı açıklamayı bir araya getirir. Birbirlerini besleyebilirler, ancak farklı amaçlara hizmet ederler. Klinik literatür, terapi ilerledikçe bu anlayışın yeniden gözden geçirilmesini de vurgular. 1

Bir tanışma görüşmesi için yararlı sorular şunlar olabilir: Hangi deneyimleri anlamaya çalışıyorsunuz? Bu açıklama neden uygun geliyor? Neler belirsiz kalıyor? Bunlar açıklık isteyen sorulardır. Çocukluk, belirli bir kişilik yapısı veya sabit bir neden hakkındaki bir hikâyeyi önceden kabul etmeyi gerektirmezler.

Nesne ilişkileri kuramında klinisyenler, özellikle duygular yoğunlaştığında, kendiliğe ve diğer insanlara ilişkin deneyimlerin nasıl örgütlendiğini anlatır. “Kişilik örgütlenmesi” bu kuramsal çerçeveye aittir. Adı konmuş bir kişilik bozukluğuyla otomatik olarak eşdeğer sayılmamalıdır. 5

Kimlik, savunmalar ve içsel ilişki örüntüleri gibi sözcükler, gündelik sorulara dönüştürülebilir: Bir fikir ayrılığı sırasında kendi bakış açınızı korumak zor mu? Bir kişi sizi hayal kırıklığına uğratırken yine de sizin için önemli olabilir mi? Neyi kabul etmek zorlaşıyor? Bunlar, okurların kendilerini sınıflandırmak için kullanmaları gereken ölçütler değil, bir formülasyonun araştırabileceği soru örnekleridir.

Başlangıç noktası, kişinin anlamak istediği gündelik sonuçlar olabilir. Konuşulabilecek olası amaçlar arasında; fikir ayrılığını daha az karmaşa içinde ifade etmek, bir beklentiyi eyleme dökmeden önce fark etmek, tekrar eden bir boşluk hissini anlamak veya anlatılması zor duygulara sözcük bulmak yer alabilir.

Amaçlar bir etiketten varsayılmak yerine birlikte belirlenmelidir. Bir kişi bağımsızlığına değer verebilir ve daha sosyal olmak istemeyebilir; mesele, istediğinde yakınlığı seçemiyor hissetmesi olabilir. Soru, daha fazla seçim alanının o kişi için ne anlama geleceğidir. Formülasyon literatürü, anlayışı bireysel bir planla ilişkilendirmeyi ve çalışmayı zaman içinde yeniden değerlendirmeyi destekler. 1

Terapi; beklentilerin, yanlış anlaşılmaların ve sınırların konuşulabildiği gerçek bir ilişki de içerir. Bir terapist, odadaki bir etkileşimin başka yerlerden tanıdık gelen bir duruma benzeyip benzemediğini sorabilir. Psikodinamik yaklaşım içinde bu öneri, her fikir ayrılığının geçmişi tekrarladığının kanıtı değil, üzerinde düşünülecek bir hipotezdir. 5

Yararlı bir konuşma, terapistin bir şeyi yanlış anlamış olabileceğine de yer bırakır. Hız, dil veya amaçlar hakkındaki fikir ayrılıklarını da içerebilir. Klinik formülasyon araştırmaları, çalışma ittifakını ve terapötik sürecin izlenmesini öne çıkarır. 1 Bu, ilişkiye dikkatle bakmayı destekler; danışanın her yorumu kabul etmesini gerektirmez.

2023 tarihli bir şemsiye derleme; kesinlik düzeyindeki farklılıkları ve araştırma sınırlılıklarını kabul ederek, kişilik bozuklukları dahil çeşitli geniş bozukluk gruplarında psikodinamik terapiyi destekleyen bulgulara ulaştı. Bu kanıtlar araştırılan tedaviler ve topluluklarla ilgilidir. Her psikodinamik açıklamayı kanıtlamaz veya adı konmuş her kişilik görünümü için etkililiği ortaya koymaz. 3

Borderline kişilik bozukluğuna yönelik terapiler üzerine 2024 tarihli bir sistematik derleme de yararlar bildirdi; ancak tek bir terapiyi diğerlerinin hepsinden daha iyi ilan etmek için yeterli düzeyde güçlü karşılaştırmalı kanıt bulunmadığını belirtti. 4 Borderline bulguları; şizoid, antisosyal veya narsisistik görünümlere otomatik olarak aktarılmamalıdır. Sorumlu bir konuşma, kanıtların neyi destekleyebildiğini ve nerede daha az özgül hale geldiğini adlandırır.

Kişilik dili, güncel koşulları silmemelidir. Okurun bir ilişkiye dair anlatısının kendi bağlamına ihtiyacı vardır: Gerçekte neler oluyor, hangi beklentiler ortak ve hangi bilgiler eksik? Hem tekrarlayan bir güçlük hem de zorlayıcı bir çevre dikkate alınmayı hak edebilir.

Bir tepkinin kalıcı bir kusuru ortaya koyduğuna karar vermek yerine formülasyon; tepkinin ne zaman ortaya çıktığını, ne zaman çıkmadığını ve kişinin onu nasıl anladığını sorabilir. Farklı açıklamalar mümkün kalabilir. Üzerinde çalışılan bir anlayışın değeri, terminolojisinin otoritesinden çok yararlılığında ve yeniden değerlendirilmeye açıklığındadır. 1

Çalışmayı düşündüğünüz bir terapiste; kişilik örüntülerini nasıl anladığını, amaçların nasıl belirlendiğini ve çalışmadaki ilerlemenin veya uyumsuzluğun nasıl konuşulacağını sorabilirsiniz. Klinik bir tanı düşünülüyorsa hangi değerlendirmenin yapılacağını ve bulgunun sunulacak destek açısından ne anlama geleceğini sormak yerindedir.

Bir blog yazısı bu soruları hazırlamaya yardımcı olabilir; ancak hizmetin kişiye uygunluğunu belirleyemez. İlgili uzman, çalışmasının kapsamını ve daha uzmanlaşmış bir değerlendirmenin veya farklı bir hizmetin uygun olup olmadığını açıklamalıdır. Tanısal çerçeveler, eğitimli uzmanların araçlarıdır; bir blog derlemesi bu sürecin yerine geçmez. 2